Wen Yong Sheng: Pelayanan penghormatan leluhur adalah sebuah peperangan rohani

Dahulu, di kalangan saudara-saudari yang pernah memberitakan Injil kepada orang Hakka, mereka mempunyai satu pengalaman yang umum: orang Hakka sering disebut sebagai “tanah yang keras” oleh orang Kristian.

　　Lalu, apakah sebenarnya halangan-halangan untuk keselamatan orang Hakka? Adakah itu patung Sun Wukong di Pulau Bangka, Indonesia? Adakah itu kuil Datuk Dewa Besar di Shun Tian Ting, Kuching? Adakah itu Yimin Ye dan Tiga Raja Gunung di Taiwan? Adakah amalan meramal nasib dan feng shui? Adakah Yayasan Tzu Chi? Atau isu penyembahan nenek moyang? Menghadapi adat kepercayaan agama lain dalam kalangan orang Hakka, bagaimana pula kita harus menghadapinya?

　　Persidangan Injil Hakka Global Ketiga telah menjemput Pastor Dr. Wen Yongsheng, pastor utama Gereja Chungsing Pingzhen, Taoyuan, Taiwan, yang juga Dekan Seminari Misi Hakka, untuk menyampaikan topik “Menghapus Halangan Keselamatan dalam Kalangan Etnik Hakka”.

　　Beliau menyatakan bahawa orang Hakka mempunyai latar belakang politeisme, iaitu agama Buddha dan Taoisme. Agama Buddha, yang diperkenalkan dari India ke China pada zaman Maharaja Ming dari Dinasti Han Timur (58–75 M), dianggap sebagai agama ilmu pengetahuan dan kebijaksanaan. Buddhisme telah berjaya dalam proses “pembumian”, manakala sepanjang masa ini, Kristian sering dilihat sebagai “agama Barat”.

　　Menurut Pastor Wen, kejayaan agama Buddha terutama kerana kejayaan dalam kerja-kerja penulisan, seperti terjemahan sutra Buddha. Syukur kepada Tuhan, Alkitab Hakka Perjanjian Lama dan Baru telah diterbitkan pada tahun 2012. Selain itu, terdapat juga pertukaran pemikiran antara Buddhisme dengan Konfusianisme dan Taoisme, yang membolehkan Buddhisme berakar dalam masyarakat Cina.

　　Manakala Taoisme pula ialah agama tempatan yang berasal daripada penyembahan alam semula jadi. Pengasasnya Zhang Ling, juga dikenali sebagai Zhang Daoling, pada tahun Han An pertama (142 M) menerima apa yang disebut “Lima Dou Beras” (Wu Dou Mi Dao) dan menubuhkan Taoisme. Pada zaman Wei dan Jin, Zhang Daoling juga dikenali sebagai “Tian Shi Zhang”.

Pengkontekstualan Injil

　　Beliau berharap orang Kristian dapat memahami pandangan dunia orang Hakka, supaya dapat mengenal diri dan juga orang lain. Kita perlu memahami apa yang dianggap benar dan bernilai bagi orang Hakka: politeisme, tiga jiwa tujuh roh, bulan ketujuh pintu hantu terbuka, syurga, neraka, kelahiran semula, dunia bawah seperti dunia manusia, serta nilai kesetiaan kepada ibu bapa dan moral tradisional—semuanya membentuk pandangan dunia orang Hakka.

　　Bagaimana mengatasi halangan keselamatan orang Hakka? Pastor Wen menekankan bahawa langkah pertama ialah bergerak daripada politeisme kepada monoteisme, kerana gabungan Buddhisme, Taoisme dan Konfusianisme dalam agama rakyat menyebabkan ramai orang Hakka percaya kepada banyak tuhan. Untuk beralih kepada monoteisme, perlu mencari rasional “satu”, seperti setiap orang hanya mempunyai satu bapa kandung. Namun untuk benar-benar berjaya, ia tetap memerlukan doa dan pekerjaan Roh Kudus.

　　Kedua, perlu memikirkan bagaimana mengubah imej Kristian daripada “agama Barat” kepada agama yang berakar dalam budaya tempatan, dengan mengambil refleksi daripada proses “pembumian” Buddhisme.

　　“Aliran Tanah Suci dan Zen menjadi popular kerana kesederhanaannya; orang Cina suka kepada perkara yang mudah. Oleh itu, dalam penginjilan, perlu menggunakan bahasa yang mudah dan jelas. Selain itu, orang Cina juga menyukai sikap inklusif, yang sering disebut sebagai ‘harmoni’, maka dalam penginjilan, lebih baik menekankan kebaikan Injil dan kurang mengkritik kesalahan pihak lain.”

　　Ketiga ialah aspek realiti. Konfusianisme menekankan realiti, Buddhisme India menekankan ‘keluar dari dunia’, manakala Buddhisme Cina menekankan ‘hidup dalam dunia’. Menukar ungkapan “percaya Yesus mendapat hidup kekal” kepada “percaya Yesus mendapat kerbau” boleh lebih menarik perhatian orang Hakka, dan dalam penginjilan perlu menekankan aspek keluarga dan pendidikan yang dihargai oleh Kristian.

Pelayanan Pendahuluan Injil Tidak Boleh Diabaikan

　　Dalam seminar tersebut, Pastor Wen juga memperkenalkan Yayasan Tzu Chi dan menyatakan bahawa nilai teras masyarakat Cina ialah berbuat baik. Tzu Chi tidak membina kuil besar, tetapi melakukan kerja-kerja amal, mengumpulkan dana yang besar, merekrut ramai sukarelawan, serta menarik ramai orang untuk menyertai agama Buddha, termasuk orang Hakka.

　　“Perlu diketahui bahawa apabila seseorang sudah memeluk agama Buddha, agak sukar untuk dia bertukar kepada Kristian. Oleh itu, gereja Kristian perlu mengambil tindakan, bukan hanya melalui kaunseling secara langsung, tetapi juga perlu melakukan pelayanan pendahuluan Injil seperti kerja-kerja kasih.”

　　Misi Basel telah membuka rumah orang buta dan hospital di Meixian, Gereja Chungsing Hong Kong mengendalikan pusat jagaan harian warga emas, rumah penjagaan serta banyak sekolah gereja. Di Singapura, Sabah dan Indonesia juga terdapat sekolah dan hospital gereja, serta Persekutuan Dorcas di Jakarta—semua ini merupakan pelayanan pendahuluan Injil. Selain itu, Gereja Presbyterian Taiwan kini mempunyai lapan institusi kebajikan, dan banyak gereja pada peringkat awal mengendalikan tadika. Namun, sekolah rendah dan menengah Kristian masih sedikit, dan di kawasan Hakka hampir tidak ada sekolah atau hospital gereja.

　　Selain itu, terdapat Persatuan Bantuan Kristian di seluruh Taiwan dan Persatuan “Zhen Fu Qi” di kawasan Hakka. Pastor Wen menekankan bahawa pelayanan kepada golongan miskin adalah sangat penting, kerana Yesus sendiri adalah sahabat orang miskin. Apabila gereja mengambil berat terhadap orang miskin dan orang lemah, itu bermakna gereja sedang menyelami hati Kristus. Semoga gereja terus memberi perhatian serius kepada pelayanan ini agar lebih ramai orang Hakka datang kepada Tuhan.

Memahami Isu Penyembahan Nenek Moyang

　　Dalam menghadapi isu penyembahan nenek moyang dalam kalangan orang Hakka, Pastor Wen menyatakan bahawa sebab utama orang Hakka begitu menitikberatkan amalan ini adalah kerana ia mempunyai tiga fungsi: fungsi etika, fungsi agama, dan fungsi sosial. Fungsi etika ialah memupuk nilai berbakti kepada ibu bapa dan pendidikan moral; fungsi agama ialah memohon perlindungan daripada nenek moyang; dan fungsi sosial pula ialah menyatukan keluarga serta mengukuhkan komuniti, khususnya ketika bencana berlaku.

　　Mengapa isu penyembahan nenek moyang perlu diberi perhatian? Beliau menjelaskan bahawa orang Hakka, ketika membuat keputusan untuk percaya kepada Tuhan, sangat dipengaruhi oleh “kelompok rujukan” mereka. Sehingga kini, keluarga Hakka biasanya masih pergi menziarahi kubur dan melakukan upacara bersama. Oleh itu, seorang Hakka yang ingin percaya kepada Tuhan perlu mempertimbangkan reaksi seluruh keluarganya dan sama ada dia mampu menanggung tekanan tersebut. Inilah sebab ramai orang Hakka masih ragu-ragu untuk percaya kepada Tuhan.

　　Dalam seminar tersebut, beliau juga berkongsi satu pengalaman yang sangat menyentuh hatinya, yang kemudian mendorong beliau untuk memulakan kajian tentang pelayanan penghormatan nenek moyang dalam kalangan Kristian.

　　Pastor Wen menegaskan bahawa selain perintah kelima dalam Sepuluh Perintah Tuhan mengenai menghormati ibu bapa, ajaran dan teladan Yesus (Mat 15:1–9; Yoh 19:26–27), serta ajaran Paulus (Ef 6:1–3), semuanya menunjukkan bahawa Kristian sangat menekankan nilai menghormati ibu bapa. Ia adalah agama yang melampaui ruang, masa, dan etnik.

　　Dalam pandangan Konfusianisme tentang bakti kepada ibu bapa, seperti yang dapat dilihat dalam Analek Konfusius, terdapat penekanan pada “ketaatan tanpa melanggar prinsip”. Konfusius berkata: “Semasa hidup, berkhidmatlah dengan adat; setelah mati, kebumikanlah dengan adat dan persembahkanlah dengan adat.” (Bab Wei Zheng, 5)

　　Jika dibandingkan antara Kristian dan Konfusianisme dalam konsep bakti kepada ibu bapa, persamaannya ialah kedua-duanya menekankan “bakti semasa hidup”. Perbezaannya ialah Kristian menekankan bakti yang berpusatkan Tuhan dan manusia, manakala Konfusianisme juga menekankan bakti selepas kematian, sedangkan Kristian lebih menekankan bakti semasa hidup.

Model Penghormatan Nenek Moyang bagi Orang Kristian

　　Pastor Wen menegaskan bahawa pada masa lalu, Kristian sering dianggap sebagai “agama tidak berbakti” kerana tidak menekankan konsep “menghormati yang telah meninggal” (慎终) dan “mengingati asal-usul” (追远). Sebenarnya, iman Kristian sangat menghargai nilai berbakti kepada ibu bapa, tetapi dalam konteks budaya Cina, bagaimana ia harus diamalkan? Oleh itu, gereja dalam masyarakat Cina perlu memperkukuh kerja-kerja penghormatan dan peringatan nenek moyang.

　　Pelayanan penghormatan nenek moyang harus mengikuti prinsip “hamba”, iaitu selagi tidak bertentangan dengan Alkitab, seseorang harus sepenuhnya mengakui masyarakat setempat dan menghormati budaya tempatan secara wajar.

　　Dengan latar belakang budaya Cina, beliau telah mereka satu model penghormatan nenek moyang yang merangkumi amalan jangka panjang dan amalan berkala. Dalam aspek jangka panjang, beliau mencadangkan penulisan “senarai peringatan nenek moyang” (sesuai untuk keluarga dengan maklumat nenek moyang yang lengkap) atau “jadual generasi” (sesuai untuk keluarga dengan maklumat yang terhad) untuk diletakkan sebagai hiasan di ruang tamu.

　　Dalam aspek amalan berkala, beliau mereka “Tiga Upacara Peringatan” dan “Upacara Penghormatan”, yang boleh digunakan dalam upacara pengebumian yang diperbaharui, upacara penghormatan nenek moyang, serta ziarah kubur keluarga. Tiga Upacara Peringatan ini merupakan liturgi yang berpusat kepada Tuhan Tritunggal:

　　Upacara menuang air (doa kepada Tuhan Bapa) melambangkan “mengingati sumber asal”; upacara pemberian bunga (doa kepada Tuhan Anak) melambangkan “warisan kebajikan nenek moyang”; dan upacara menyalakan lilin (doa kepada Roh Kudus) melambangkan “kemuliaan keluarga”.

　　Upacara penghormatan pula ialah ritual yang menyatakan penghormatan kepada si mati atau nenek moyang, dan pada asasnya menggunakan etika penghormatan orang hidup seperti tunduk hormat dan pemberian bunga. Prinsip ini boleh menjadi asas penyesuaian budaya mengikut wilayah dan konteks yang berbeza.

　　Pastor Wen sekali lagi menegaskan bahawa pelayanan penghormatan nenek moyang adalah satu peperangan rohani, dan kita harus melawan tipu daya iblis melalui peperangan rohani.

*Disediakan oleh Surat Gereja Methodist Sarawak*